Το έγκλημα του επιθετικού πολέμου είναι το υπέρτατο έγκλημα

 

του Ιωάννη Καλπούζου*

Η επίθεση κατά του Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι ένα διεθνές έγκλημα. Αν αυτό σας ακούγεται κάπως απόλυτο, ηθικολογικό, αφελές ή φιλικό προς «τους μουλάδες», επιτρέψτε μου να καταφύγω στο θετικισμό του νομικού.

Δεν υπάρχει η παραμικρή νομική βάση. Ούτε ένοπλη επίθεση – ούτε παρούσα ούτε επικείμενη -, ούτε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Δεν υπάρχει καν μια προσπάθεια – όπως υπήρχε στον επίσης παράνομο πόλεμο κατά του Ιράκ – νομικής δικαιολόγησης και επιχειρήματος.

Όχι μόνο γιατί οι κυβερνήσεις του Τραμπ και του Νετανιάχου δεν έχουν ούτε ενδιαφέρον ούτε ανάγκη νομικής δικαιολόγησης. Αλλά και γιατί από την μία πλευρά οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμα αποφασίσει γιατί το κάνουν ενώ, από την άλλη, το Ισραήλ αισθάνεται πλέον πολύ άνετα να δρα εκτός κάθε νόμου και με το στόχο εξόντωσης και εξάλειψης όλων των αντιπάλων του.

Όλα αυτά είναι γνωστά, προφανή και κατανοητά, εν πολλοίς, και από τους ενάντιους και από τους υποστηρικτές αλλά και από τους επαμφοτερίζοντες. Η διαφορά έγκειται στο αν αυτό έχει, εντέλει, σημασία.

Σύμφωνα με το Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο της Νυρεμβέργης το έγκλημα του επιθετικού πολέμου («έγκλημα κατά της ειρήνης» λεγόταν τότε) αποτελεί το υπέρτατο διεθνές έγκλημα γιατί περιέχει το τη «συσσωρευμένη απαξία του όλου» (the accumulated evil of the whole).

Δεν είναι λοιπόν μόνο η αξία και η προστασία της εθνικής κυριαρχίας που δικαιολογεί την απαγόρευση και την ποινικοποίηση του επιθετικού πολέμου. Είναι και ό,τι, αναπόφευκτα, επακολουθεί.

Ας δεχτούμε ότι η θανάτωση τουλάχιστον 175 μικρών κοριτσιών δεν έγινε με άμεσο δόλο. Φαίνεται, κατά την έρευνα του Guardian, ότι οφείλεται σε χρήση χάρτη δεκαετίας που παρουσίαζε το σχολείο ως μέρος ενός συμπλέγματος που περιείχε ένα στρατιωτικό νοσοκομείο και ένα πολιτιστικό κέντρο των Φρουρών της Επανάστασης.

Δε θα ήταν δύσκολο ούτε για τους Αμερικάνους ούτε για τους Ισραηλινούς να επαληθεύσουν το χαρακτήρα του κτηρίου και οι συνθήκες της Γενεύης επιβάλλουν υποχρέωση συνεχούς μέριμνας αποφυγής επιθέσεων κατά αμάχων και την λήψη όλων των εφικτών μέτρων.

Τα μέσα παρακολούθησης που έχουν, δορυφορικά και άλλα, είναι εκτεταμένα. Ο Υπουργός Πολέμου (και ουχί Αμύνης) Hegseth βέβαια δεν ανέχεται, λέει, τέτοιους «ανόητους κανόνες». «Θάνατος και καταστροφή από τον ουρανό, όλη μέρα», είπε επίσης.

Είτε «λάθος» είτε προϊόν κολάσιμης αδιαφορίας και φονικού ενθουσιασμού, ο θάνατος αυτών των παιδιών εμπεριέχεται και είναι αποτέλεσμα του αρχικού εγκλήματος. Όχι μόνο ως αίτιο και αιτιατό.

Αλλά και επειδή και τα δύο εμπίπτουν στην ίδια στάση και λογική αδιαφορίας που βασίζεται στην απανθρωποποίηση του άλλου. Στην ανικανότητα πολιτικής σκέψης. Στην λογική της επίλυσης των διαφορών μέσω της θεαματικής βίας, της εξόντωσης του αντιπάλου, του φόνου.

Ο Γερμανός Καγκελάριος Μερτς, περισσότερο και από τους άλλους επαμφοτερίζοντες Ευρωπαίους, θεωρεί ότι όλα αυτά δεν έχουν και τόση σημασία. «Δεν είναι η ώρα για διαλέξεις.» Τι τραγωδία λοιπόν που η Γερμανία, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι αυτοί που αναθεωρούν και απορρίπτουν το θεμελιώδες dictum της Νυρεμβέργης.

Πιστέψτε με, η στάση μου απέναντι στη διεθνή τάξη που εγκαθιδρύθηκε το ’45 δεν είναι ρομαντική. Η νομική καταδίκη των αντιπάλων υπηρετούσε την εδραίωση ενός συστήματος συλλογικής ασφάλειας που παρείχε άπλετη ελευθερία στους επικεφαλής του και δυνατότητες εκμετάλλευσης των αδυνάμων.

Οι δε αρχή της εθνικής κυριαρχίας μπορεί να επιτρέψει τη συνέχεια διαφόρων καταπιεστικών καθεστώτων, όπως εξάλλου και η εξωτερική επιρροή. Η ιστορία του Ιράν, από το ’53 μέχρι σήμερα το δείχνει.

Η απροκάλυπτη εγκατάλειψη όμως των αρχών που το υποκριτικό αυτό σύστημα επέτρεπε να επιβιώνουν δεν οδηγεί μόνο στο γεωπολιτικό χάος που βλέπουμε. Αλλά και στην απανθρωποποίηση όλων μάς – θυμάτων, θυτών και συνεργατών.

*Ο Ιωάννης Καλπούζος είναι επισκέπτης καθηγητής στη Νομική Σχολή του Χάρβαρντ και έχει διδάξει, μεταξύ άλλων, στο Boston University και το City Law School.

TVXS